Γιατί η ελληνική τηλεόραση υπαγορεύει στις γυναίκες να φτιάχνουν... κουραμπιέδες;

Στις αρχές του 2000 και στα πλαίσια ιδιωτικοποίησης της ελληνικής τηλεόρασης, από τις 7 π.μ. και ύστερα, μονιμοποιήθηκαν τα «πρωινά ψυχαγωγικά» προγράμματα στα περισσότερα ιδιωτικά κανάλια. Το κοινό στο οποίο, κυρίως, απευθύνονται είναι οι νοικοκυρές, οι ηλικιωμένοι, καθώς και σε όσους ξεκινούν την ημέρα τους τις «πρώτες» πρωινές ώρες. Δεν πρόκειται για μυστικό όταν λέμε πως αυτού του είδους τα προγράμματα, έχουν σχεδιαστεί με στόχο να ψυχαγωγήσουν τις γυναίκες, το φύλο που σύμφωνα με τις παραδοσιακές πεποιθήσεις, θα μείνει στο σπίτι και θα ασχοληθεί με τα οικιακά.

Η ροή των εκπομπών, έχει δομηθεί με βάσει τα παραπάνω, βάσει των «αναγκών», δηλαδή, του κοινού που έχει τεθεί ως «target group». Η ψυχαγωγική εκπομπή καλύπτει τον τομέα της μαγειρικής, το «κουτσομπολίστικο» φόρουμ, το συμβουλευτικό – όσον αφορά την μόδα και τα τρέχοντα trends –, την ανάλυση της καθημερινής αστρολογίας κι όσα στερεοτυπικά θεωρούνται «γυναικείες υποθέσεις».

Πρόσφατα, λοιπόν, σε ένα ρεπορτάζ του Happy Day, η ηθοποιός Ελισάβετ Κωνσταντινίδου, ρωτήθηκε αν θα φτιάξει κουραμπιέδες τα Χριστούγεννα, στο οποίο οι γυναίκες που συμμετείχαν στο πάνελ είπαν πως είναι δύσκολη η διαδικασία, ειδικά το καθάρισμα του σπιτιού μετά από τις συναντήσεις των οικογενειών. Σε αυτό, ο Δημήτρης Παπανώτας, σχολίασε: «Συγγνώμη, γυναίκες είστε, Χριστούγεννα έρχονται, θα έρθουν στο σπίτι δυο φίλοι, η οικογένεια... Θα φτιάξετε έναν κουραμπιέ! Δεν είναι έγκλημα. Μην το πάρετε δηλαδή ότι είναι κατάντια. Δεν είναι κατάντια». Φυσικά με το εν λόγω παραλήρημα δεν παρέλειψε να συμφωνήσει ο Κώστας Φραγκολιάς, ενώ η μόνη που κατά κάποιον τρόπο αντέδρασε σε αυτό που άκουσε ήταν η Τίνα Μεσαροπούλου, που απάντησε: «Τα ζαχαροπλαστεία κλέφτες θα γίνουν; Γιατί να μην αγοράσουν;».

Το «τελειωτικό χτύπημα» το έδωσε η παρουσιάστρια Σταματίνα Τσιμτσιλή, με το σχόλιο της: «Καλά, το να φτιάξεις και στο σπίτι σου κι εσύ, μαντάμ... Μην πάρουμε και το βραβείο ακαμάτρας!».

Δεν θα σταθούμε στην αδιαφορία που επιδεικνύει κάθε όργανο ελέγχου της τηλεόρασης (βλ. ΕΣΡ) προς τέτοια περιστατικά δημοσίου λόγου, καθώς και στην παντελή έλλειψη αντίποινων σε κάθε μορφή σεξιστικού λόγου, αφού κάθε συντελεστής της εξεταζόμενης εκπομπής, θα συνεχίσει κανονικά την πορεία του στην πρωινή ζώνη. Ας μην προχωρήσουμε στην κλασική ανάλυση που πετάμε το μπαλάκι στο πέρασμα των χρόνων, του πως είναι δυνατόν να έχουμε σχεδόν μπει στο 2023 κι ακόμα να επικρατούν τέτοιες ιδεολογίες σε βήματα δημοσίου λόγου. Ας δούμε το γιατί επικρατούν, από που προέρχονται, ποιος τις επικροτεί.

Αν βάλουμε σε μία σειρά, τους ρυθμούς που μεταβάλλεται ο κόσμος, θα παρατηρούσαμε ότι η τηλεόραση έχει παίξει τεράστιο ρόλο στην διαμόρφωση της σύγχρονης κοινωνίας, ενώ η ίδια η κοινωνία επιδρά θετικά ή αρνητικά στην μορφοποίηση της τηλεόρασης. Η σχέση, δηλαδή, μεταξύ των δύο είναι αμφίδρομη, με την μία πλευρά να επηρεάζεται άμεσα απ’ την άλλη. Πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο, κατά του οποίου την διαδρομή, τα «πρωινάδικα» αντλούν τις απόψεις τους απ’ την καθημερινή μας ζωή, εκείνες που ακούγονται και ανακυκλώνονται ανά τις δεκαετίες μέσα απ’ την τοξική και σεξιστική πολιτεία, που μας μεγαλώνει και συγκροτεί τις προσωπικότητες μας. Αμέσως μετά, οι φωνές που επιλέγονται στις όποιες εκπομπές, μεταδίδουν, επαναλαμβάνουν, αναδιαμορφώνουν τα όσα έχουν ακούσει και τούμπαλιν.

Γιατί, λοιπόν, μένουμε έκπληκτοι όταν ακούμε απ’ τους ομιλητές και τους δημοσιογράφους του «Happy Day» αναχρονιστικές απόψεις για τον ρόλο της γυναίκας μέσα στην σύγχρονη πυρηνική οικογένεια; Η ίδια νοσηρή κοινωνία γεννά κι αναπτύσσει τις ιδεολογίες αυτές, τις διατηρεί και τις αναδιαμορφώνει στο πέρασμα των χρόνων. Γνωστή είναι η έκφραση «δεν είναι όλα όπως ήταν κάποτε αναφορικά με τα γυναικεία δικαιώματα». Δεν είναι όμως και διαφορετικά. Μιλάμε για το ίδιο αποτέλεσμα με διαφορετικούς ρόλους, με διαφορετικούς συντελεστές. Ναι, πλέον ανεξαρτητοποιείται, έχει δουλειά, έχει καριέρα, με τον δικό της τρόπο επιλέγει την πορεία της ζωής της. Πότε, όμως, θα μάθει να μαγειρεύει; Πότε θα μάθει βασικές οικιακές εργασίες; Καθαρίζει; Πλένει; Έχει έναν καλό άντρα να κάνει παιδιά; Πότε θα κάνει παιδιά; Περνάνε τα χρόνια και περνάει και η κολώνια της. Μα δεν θες να κάνεις παιδιά; Πως το ξέρεις αυτό; Αφού είσαι ακόμα νέα. Αδυνατώ να πιστέψω πως το μεγαλύτερο ποσοστό των γυναικών δεν έχει ακούσει έστω μία από τις παραπάνω φράσεις, έστω και μία φορά στην ζωή της.

Αδιαμφισβήτητα, μπορούμε να πούμε πως τέτοιες συζητήσεις, αποτελούν μία μικρογραφία της ασθενούς κοινωνίας στην οποία ζούμε. Παρόμοιοι διάλογοι, σαν αυτή στην εκπομπή του Happy Day κι όχι μόνο, συναντιούνται σε οικογενειακά τραπέζια, σε καθημερινά γεύματα μεταξύ γονέων και παιδιών, στο σχολείο, στο πανεπιστήμιο και αργότερα στον χώρο εργασίας.

Στο παρόν θέμα, βέβαια, όπως και σε πολλά άλλα, η τοξικότητα δεν εντοπίζεται μόνο σε εκείνους με χαμηλά επίπεδα μόρφωσης ή λιγοστής εμπειρίας στον χώρο της δημοσιογραφίας. Ο Δημήτρης Παπανώτας, για παράδειγμα, πρόκειται για απόφοιτος της σχολής Κτηνιατρικής, με εμπειρία ως δημοσιογράφος, που πλησιάζει τα 30 χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, πέρα απ’ την αναφορά του στις γυναίκες και τους… κουραμπιέδες, έχει χαρακτηρίσει αρνητικά κι άλλες γυναίκες, όπως είναι η συνάδελφος του, Σίσσυ Χρηστίδου. Το 2018, την είχε κοροϊδέψει στην ίδια εκπομπή, με την Σταματίνα Τσιμτσιλή και πάλι παρούσα, όσον αφορά το σωματικό βάρος της σε αντιδιαστολή με την παρουσία της στην τηλεόραση.

Τέτοια περιστατικά, λοιπόν, δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσουν όταν καταλήγουν να επιφέρουν ακόμη μεγαλύτερη μείωση του τηλεοπτικού κοινού και συνάμα περισσότερους επικριτές της. Πλέον η εγγύτητα του μέσου, κρέμεται από μία πολύ λεπτή κλωστή, έτοιμη με κάθε λάθος κίνηση να καταρρίψει έναν ολόκληρο θεσμό. Το κοινό κι ειδικότερα οι νέοι θεατές, απομακρύνονται όλο και περισσότερο από τα προγράμματα της. Δεν είναι τυχαία, έτσι, η στροφή στο διαδίκτυο, όπου μπορούν να επιλέξουν προσεκτικά το μέσο από το οποίο θα ενημερωθούν. Εφόσον οι επιλογές αυξάνονται λόγω πληθώρας ιστοσελίδων, δύσκολα θα έρθουν σε επαφή με ενημέρωση που εμμέσως εκτελεί καθήκοντα φερέφωνου του σεξισμού κι απαρχαιωμένων στερεοτύπων. Τα προαναφερθέντα δεν αποτελούν απλώς στηρίγματα της τηλεόρασης, αλλά φαίνεται πως είναι και κύριοι παράγοντες της.